Capitalismo fronte a socialismo: o grande debate revisitado

James Petras
Traducido por Manuel Talens para Rebelión

O debate entre socialismo e capitalismo segue en pé. De feito, a batalla das ideas está-se a intensificar. As agencias internacionais, incluídas as Nazóns Unidas, a Organización Internacional de Traballo (OIT), a Organización para a Agricultura e a Alimentación (FAO), a Organización Mundial da Saúde (OMS) e os informes de organizacións non gubernamentais, da UNESCO e de peritos económicos independentes, rexionais e nacionais, son unha boa proba de que é necesário comparar as vantaxes do capitalismo e do socialismo.

As comparacións entre paises e rexións, antes e despois do advenimento do capitalismo na Europa do Este, Rusia e a Europa Central, asi como unha comparación de Balde cos antigos paises comunistas, nos proporcionan unha base adecuada para quitar algunhas conclusións definitivas. Quince anos de «transición ao capitalismo» son un tempo mais que adecuado para xulgar o funcionamento e o impacto dos políticos capitalistas, as privatizacións, a política de libre praza e outras medidas destinadas a restaurar a economia, a sociedade e o bienestar xeral da povoazón.

Resultados económicos: medra, emprego e pobreza

Baixo o comunismo, as decisións económicas e a propriedade eran nacionais e de domínio público. Durante os pasados quince anos de transición ao capitalismo, case todas as indústrias básicas, a enerxia, a minería, as comunicacións, as infra-estruturas e as indústrias comerciais pasaron ás mans de compañas multinacionais europeas e estadounidenses e de multimilionários mafiosas, ou ben cesaron de existir. Isto levou ao paro masivo e ao emprego temporal, a un estancamento relativo, unha enorme emigración e unha descapitalización da economia a través de transferéncias ilegais, lavado de diñeiro e pillaxe de recursos.

En Polonia, os antigos estaleiros de Gdansk, o ponto de orixe do sindicato Solidariedade, están pechados e agora son unha peza de museu. Mais do 20% da man de obra atopa-se ofícialmente en paro (Financial Times21/22 de febreiro de 2004) e asi foi durante a maior parte da década. Outro 30% está «empleado» en traballos marxinais e mal pagados (prostitución, contrabando, drogas, prazas rueiros, vendedores ambulantes e economia mergullada). En Bulgaria, Rumania, Letonia e a antiga Alemania do Este prevalecen condicións similares ou piores: o verdadeiro promedio per capiña da medra durante os pasados quince anos é moi inferior ao dos quince anos precedintes baixo o comunismo (sobre todo se incluimos as vantaxes da asistencia médica, a educación, a vivenda subvencionada e as pensións). Ademais, as desigualdades económicas medraron de maneira exponencial e o 1% da povoazón que desfruta dos ingresos superiores controla o 80% dos activos privados e mais do 50% dos ingresos, mentres que os níveis de pobreza adiantan con medras o 50%. na antiga URSS, sobre todo nas repúblicas asiáticas mais meriadionais, como Armenia, Georgia e Uzbekistán, o nível de vida caiu nun 80%, case un cuarto da povoazón emigrou ou se converteu en indigente e as indústrias e o tesouro público e as fontes de enerxia foron obxecto de latrocinio. Os sistemas científico, sanitário e educativo foron case destruídos. En Armenia, o número de investigadores científicos diminuiu desde 20 000 en 1990 a 5 000 en 1995, e segue baixando (National Geographicmarzo de 2004). Armenia, de ser un centro de alta tecnoloxia soviética pasou a ser un país controlado por bandas criminais no que a maioria da xente vive sen calefacción nen electricidade.

En Rusia, a pillaxe foi ainda pior e o declive económico moito mais grave. A MEADOS dos anos noventa, mais do 50 % da povoazón (e mesmo mais no exterior de Moscú e San Petersburgo, a antiga Leningrado) vive na pobreza, aumentou o número de persoas sen lar e os servizos sanitários e educativos universais xa non existen. Nunca en tempos de paz da história moderna houbo un país que caise tan baixo e con tanta rapidez e profundidade como a Rusia capitalista. A economia foi «privatizada», é dicer, foi asumida por gangsteres rusas, dirixidos polas oito oligarcas multimilionárias que quitaron fora do país mais de douscentos mil millóns de dolares, sobre todo a bancos de Nova York, Tel Aviv, Londres e Suíza. O asasinato e o terror foron as armas escollidas para a «competitividade económica», conforme cada sector da economia e da ciéncia ficaba diezmado e os científicos de clase mundial mellor adestrados vian-se privados de recursos, de instalacións básicas e de ingresos. Os principais beneficiarios foron os antigos burócratas soviéticos, os capos mafiosas, os bancos estadounidenses e israelíes, os especuladores inmobiliarios europeos, os constructores do império estadounidense, os militaristas e as compañas multinacionais. Os presidentes Bush (pai) e Clinton proporcionaron apoio político e económico a Gorbachov e aos reximes de Yeltsin que supervisaron a pillaxe de Rusia, axudados e incitados pola Unión Europea e Israel. O resultado do roubo masivo –el paro, a pobreza e a desesperación– contribuiu a un enorme aumento de suicidios, transtornos psicolóxicos, alcoolismo, drogadicción e enfermidades raramente padecidas nos tempos soviéticos. A esperanza de vida entre os rusos de sexo masculino caiu desde 64 anos ao final do socialismo a 58 anos en 2003 (Wall Street Journal2 de abril de 2004), por embaixo do nível de Bangladesh e 16 anos por embaixo dos 74 anos de Balde (Estadística Nacional Cubana 2002). A transición ao capitalismo en Rusia, por si só, deu lugar a mais de 15 millóns de mortes prematuras (que non ocorrerian se as taxas de esperanza de vida permanecesen nos níveis do socialismo). Estas mortes sócialmente inxeridas baixo o novo capitalismo son comparabeis ás do pior período das purgas dos anos trinta do pasado século. Os peritos demográficos predin que a povoazón de Rusia diminuirá nun 30% ao longo das próximas décadas (WSJ4 de febreiro de 2004).

As piores consecuencias da «transición» ao capitalismo apoiada por Ocidente ainda están por vir durante próximos anos. A introducción do capitalismo há minado por completo o sistema de saúde pública, o que conduciu a un estoupido de enfermidades infecciosas mortais, antes ben controladas. O Programa Conxunto das Nazóns Unidas o sobre o VIH/SIDA (UNAIDS) publicou un informe xeral no que se dicia que en Europa do Este e en Asia Central «…los níveis de infección medran con maior rapidez que en outras partes, mais de 1,5 millóns de persoas na rexión están hoxe infectadas (2004), en comparación cos 30 000 casos en 1995» (e menos de 10 000 no período socialista). As taxas de infección son ainda mais elevadas na Federación Rusa, onde a taxa de aumento da infección polo vírus do sida entre os xovens que chegaron á maioria de idade baixo os reximes «capitalistas» apoiados por Ocidente entre 1998 e 2004 se atopa entre as mais elevadas do mundo.

As bandas criminais de Rusia, Europa do Este, os Balcans e os paises bálticos contribuen enormemente ao andazo de sida a través do tráfico de heroína e das 200 000 «esclavas sexuales» que cada ano distribuen polos burdeis de todo o mundo. A violenta máfia albanesa, que opera no recén «liberado» Kosovo, controla unha parte significativa do tráfico de heroína e da prostitución en toda a Europa Ocidental e en Norteamérica. As enormes cantidades de heroína producidas polos señores de guerra do «liberado» Afganistán –aliados de EE UU– pasan a través dos miniestados da antiga Yugoslavia e asulagan os paises da Europa Ocidental. Os recén «emancipados» oligarcas da máfia xudea rusa controlan unha parte importante do tráfico de drogas, armas ilegais, mulleres e nenas destinadas á indústria sexual e do embranquezo de diñeiro en todos os paises de EE UU, Europa e Canadá (Robert Friedman, Rede Mafiya2000). Os multimilionários da máfia mercaron e venderon a todos os principais políticos electorais e partidos políticos das «democracias do Este», sempre en alianza informal ou formal cos servizos de intelixéncia estadounidenses e europeos.

Os indicadores económicos e sociais demostran de maneira concluyente que o «auténtico capitalismo existente» é moitísimo pior que o pleno emprego e a medra moderada dos estados do bienestar que existian durante o anterior período socialista. Desde o ponto de vista persoal –en o relativo á seguranza pública e privada, o emprego, as pensións e os ahorros– o sistema socialista foi un lugar moito mais seguro para viver que as sociedades controladas por bandas capitalistas que as substituyeron. Desde o ponto de vista político, os estados comunistas foron moito mais sensíbel ás demandas sociais dos traballadores, puxeron limites ás desigualdades económicas e, mesmo adaptándose aos intereses da política exterior soviética, diversificaron, industrializaron e foron proprietários de todos os principais sectores da economia. Baixo o capitalismo, os políticos electorais dos antigos estados comunistas venderon a prezo de rebaixa todas as indústrias principais a monopólios estranxeiros ou locais, criaron monstruosas desigualdades e deixaron de ocuparse da saúde e dos intereses dos traballadores. Con respeito á propriedade dos meios de comunicación, o monopólio estatal foi substituído por monopólios estranxeiros ou nacionais, con similares efeitos de homogenización. Non hai dúvida de que se se analisan de maneira obxectiva os dados comparativos entre os quince anos de «transición» capitalista e os quince anos anteriores de socialismo, o período socialista é superior en case todos os indicadores da calidade da vida.

Comparemos agora o socialismo cubano cos novos paises capitalistas xurdidos de Rusia, Europa do Este e o Asia meriadional.

O socialismo cubano sofreu o duro golpe do xiro ao capitalismo na URSS e Europa do Este. A producción industrial e o comércio diminuiron un 60% e a ingesta calórica diária de cada cubano caiu á metade. Non obstante, a mortalidade infantil en Balde seguiu diminuindo desde 11 casos por cada 1000 nacimentos vivos en 1989 a 6 en 2003 (cifras que se comparan favorabelmente coas de EE UU). Mentres que Rusia dedica só o 3,8% do seu PNB ao gasto sanitário público e o 1,5% ao privado, o orzamento cubano ascende ao 16,7%. Mentres que a esperanza de vida entre os varóns baixou a 58 anos na Rusia capitalista, na socialista Balde se elevou a 74 anos. Mentres que o paro medrou até o 21% na capitalista Polonia, diminuiu ao 3% en Balde. Mentres que as drogas e as bandas criminais campan polos seus respetos entre os novos paises capitalistas, Balde iniciou programas educativos e de formación para a mocidade en paro e paga salários mentres se aprende un ofício e obtén-se un emprego. Os contínuos avances científicos de Balde en biotecnología e medicina son de categoria mundial, mentres que as infra-estruturas científicas dos antigos paises comunistas se derrubaron e os seus científicos emigraron ou viven sen recursos. Balde conserva a sua independéncia política e económica, mentres que os novos paises capitalistas se converteron en clientes militares de EE UU e proporcionan mercenarios ao servizo do império nos Balcans, Afganistán e Irak. Ao contrário dos europeos orientais, que traballan como soldados mercenarios para os EE UU no Terceiro Mundo, 14 000 médicos cubanos traballan en algunhas das rexións mais pobres en América Latina e África en cooperación con diversos gobernos nacionais que solicitaron os seus xeitos. Hai mais de 500 médicos cubanos en Haití. En Balde, a maior parte das indústrias son nacionais e públicas, con enclaves de prazas privados e empresas conxuntas con capital estranxeiro. nos antigos paises comunistas, case todas as indústrias básicas son de propriedade estranxeira, como o son a maior parte dos meios de comunicación e as «industrias da cultura». Mentres que Balde conserva unha rede social de seguranza para os alimentos básicos, a vivenda, a saúde, a educación e os desportes, nos novos paises capitalistas o «mercado» exclui do acceso a moitos destes bens e servizos a sectores substanciais dos desempregados e dos traballadores mal pagados.

Os dados comparativos sobre a economia e a sociedade demostran que o «socialismo reformado» en Balde adiantou enormemente o funcionamento dos novos paises capitalistas de Europa do Este e Rusia, por non falar do Asia Central. Mesmo coas consecuencias negativas da crise de princípios dos noventa e do crecente sector do turismo, o clima moral e cultural de Balde é moito mais sano que o de calquera dos reximes corruptos dirixidos por máfias electorais, cúmplices do tráfico de drogas, das redes de prostitución e de subordinación ao império estadounidense. De igual importáncia é o feito de que, mentres o sida infecta a millóns de persoas en Europa do Este e Rusia, Balde ten os mellores e mais humanitários programas de tratamento e prevención do mundo para facer fronte ao sida. Fármacos antivirais gratuitos, tratamento médico sen custe algun, programas de saúde pública ben organizados e educación sanitária explican á perfeizón por o que Balde ten a incidéncia mais baixa de sida dos estados en vias de desenvolvimento, a pesar da presenza dunha prostitución en pequena escala, relacionada co turismo e os baixos ingresos.

O debate sobre a superioridade do socialismo e o capitalismo segue en pé, porque o que substituiu ao socialismo tras o derrubamento da URSS é moito pior en todos os índices de importáncia. O debate segue en pé porque os logros de Balde adiantan os dos novos paises capitalistas e porque en América Latina os novos movimentos sociais levaron a cabo trocos no autogobierno (os zapatistas), na democratización da propriedade da terra (o MST de Brasil) e no controlo dos recursos naturais (Bolivia) moi superiores a calquera cosa que o imperialismo estadounidense e o capitalismo local podan oferecer.

O socialismo actual é unha nova configuración que combina o estado do bienestar do pasado, os programas humanos sociais e as medidas de seguranza de Balde cos experimentos de autonomia do EZLN e do MST. Oxalá vaia-nos ben!