DEZ RAZÓNS DE PESO PARA O ABANDONO DO PROXECTO DE INCINERACIÓN DE SOGAMA

1. O PLAN SOGAMA: OITO ANOS DE FRACASO AMBIENTAL
O Plan de SOGAMA para a xestión dos resíduos sólidos urbanos foi aprobado pola Xunta en xaneiro de 1992 e contemplaba a incineración do 100% do lixo no noso país. Durante estes oito anos, SOGAMA prometeu aos concellos unha solución rápida e viábel (A ÚNICA SOLUCIÓN VIÁBEL!), pero en realidade mostrou-se como a máis dificil de adoptar e a máis conflitiva. Pasarán ainda anos antes de que as instalacións de SOGAMA estén completas. Durante estes oito anos, o proxecto de SOGAMA serviu para xustificar a máis caótica e antiecolóxica das xestións, que só os plans alternativos conseguiron romper. Tras sucesivas modificacións, o plan de SOGAMA segue baseando-se na incineración, á que destina mais do 80% do investimento. Mentres tanto, o lixo que SOGAMA leva a Cerceda tira-se nun vertedeiro incontrolado, con graves problemas de contaminación. Sen dúbida, estes oito anos da história de SOGAMA acumulan o maior impacto ambiental do lixo no noso país.

2. A INCINERACIÓN É INCOMPATÍBEL COA RECICLAXE E COA REDUCIÓN
Nos países europeus ponteiros, a reciclaxe do papel atinxe o 70%, a do vidro o 80% e o alumínio o 90%. As tendéncias últimas mostran-nos que, canto máis recicla un país máis rápido aumenta a taxa de reciclaxe, mentres que naqueles onde se dá via libre á incineración e ao vertido, a reciclaxe non arranca nen se reduce a xeración de lixo. En 1997, cinco anos depois de aprobado o plano de SOGAMA, só se reciclaba na Galiza o 3% do lixo. Hoxe, a participación en SOGAMA é incompatíbel coa reciclaxe de cantidades significativas de materiais inertes (papel, plásticos... ) e sobretodo coa compostaxe da matéria orgánica. Non se pode destinar miles de millóns de pesetas a construir a incineradora de Cerceda e afirmar que o queremos é reciclar, pois ambas alternativas son incompatíbeis. SOGAMA está a construir unhas instalacións de incineración sobredimensionadas, que compiten polo lixo con outras alternativas máis ecolóxicas como a reciclaxe, a compostaxe, e mesmo a redución da sua xeración. Os borradores de contrato que SOGAMA ofertaba aos concellos son ben explicitos neste sentido: calquera redución na cantidade de lixo entregado seria penalizada. Mentres os plans alternativos reciclarán entre o 60 e o 80% do lixo, SOGAMA non atinxirá máis do 10% de reciclaxe.

3. UN NEGÓCIO DAS ELÉCTRICAS E DOS GRANDES LOBBIES INCINERADORES
O balanzo enerxético da incineración é catro veces menos favorábel que o da reciclaxe: aforra-se catro veces máis enerxia cando os materiais contidos no lixo se destinan á sua reciclaxe que extraendo-lles a enerxia por combustión. A incineración destrue matérias primas xa elaboradas que poden sustituir as matérias primas virxes. A incineración xa non é precisa, nen siquera para reducir o volume do vertido final, pois a combinación dun plan de reciclaxe-compostaxe intensivo (a través da recollida selectiva) cunha inertización e compactación do refugallo non reciclábel permite alcanzar volumes inferiores aos correspondentes ás cinzas de incineración. En definitiva, a incineración non é nen socialmente nen ambientalmente necesária, ficando hoxe como un mero lucro das empresas incineradoras e das eléctricas.

4. SOGAMA: A OPCIÓN MÁIS CARA
Novos concellos ou comarcas poden optar proximamente por solucións ao marxe de SOGAMA, alén de que a nova lexislación europea requira dotar a incineradora de novos e caros sistemas de control da contaminación. Calquera destas posibilidades fan que a opción de SOGAMA conleve un forte risco económico. Ante o crecimento da reciclaxe en xeral, e a desvinculación de novos concellos, á opción de SOGAMA vai-se converter na máis cara, ao estar a incineradora fortemente sobredimensionada para o futuro imediato. O proxecto de SOGAMA é claramente inaplicábel no rural, tendo uns elevados custos de recollida e transporte. Pode dar-se a contradición de que, desde o ponto de vista económico, o plano de SOGAMA se aplique naquelas zonas onde é menos aconsellado.

5. UNHA SOLUCIÓN CADUCA NOS PAÍSES AVANZADOS
Non só paises como Alemaña e Holanda están desenvolvendo plans intensivos de reciclaxe e compostaxe, senon que tamén no Estado español ocorre algo parecido. A maioria dos proxectos de novas incineradoras foron desbotados nos últimos anos. A Área Metropolitana de Barcelona desbotou en xullo de 1997 a construcción dunha nova incineradora, centrando todos os esforzos na reciclaxe e a compostaxe. A Comunidade Autónoma de Valéncia aprobou hai pouco máis dun ano un plan de xestión do lixo doméstico que exclue totalmente a incineración. A incineradora prevista para Vizcaia segue estando na corda frouxa, e seguramente non será construida. Na outra banda, a Mancomunidade de Montejurra, o concello de Córdoba, o proxecto residu minim de vários concellos cataláns, entre outros, teñen demostrado sobradamente o éxito de plans integrais de reciclaxe e compostaxe.

6. A PRINCIPAL CAUSA DE XERACIÓN DE DIOXINAS
A incineración segue sendo a causa da emisión ao meio ambiente de entre o 20% e o 90% das dioxinas e furanos, as subtáncias máis tóxicas que se coñecen, responsábeis da crise alimentária belga. As dioxinas causan cancro, xeran malformacións xenéticas, e deterioran o sistema imunolóxico. Ademais de dioxinas, a incineración emite grandes cantidades de metais pesados e outros contaminantes (partículas, gases ácidos como SO2 ou ácido clorídrico, substáncias organocloradas...). As dioxinas e metais pesados emitidos ao ambiente son substáncias denominadas persistentes, pola sua permanéncia no meio durante muitos anos, e tamén bioacumulativas, pola tendéncia a acumular-se nos organismos dos seres vivos, especialmente nos tecidos graxos. Estas características son as que explican que as dioxinas xeradas na combustión do lixo nos vertedeiros ou nas incineradoras podan acumular-se na cadeia trófica e aparecer concentradas nos alimentos.

7. SÓ UN NIVEL CERO DE DIOXINAS É SEGURO: ERRADICACIÓN TOTAL DA INCINERACIÓN DO LIXO
O nivel de dioxinas que hoxe ten a poboación dos paises industrializados no seu corpo é xa demasiado elevado, superando mesmo o umbral no que estas substáncias mostran diversas afeccións á saude como, por exemplo, o deterioro do sistema imunolóxico: enfermidades comúns que se consideravan controladas volven-se agora preocupantes, ante a perda de defensas do organismo humano. Abandonar a incineración do lixo non será suficiente para resolver este problema de saude, pero na medida en que a incineración do lixo ainda é unha das principais causas de xeración de dioxinas, esta medida constitue un primeiro paso decisivo. Nesta cuestión, todo control posterior á xeración de dioxinas é insuficiente, precisa-se da prevención en orixe, que pasa polo abandono da incineración e do uso do cloro e dos organoclorados.

8. A INCINERADORA DE CERCEDA XERARÁ TANTOS RESÍDUOS TÓXICOS COMO TODA A INDÚSTRIA GALEGA
A depuración dos gases consiste en reter os contaminantes nas cinzas voantes: no proxecto de SOGAMA supoñen máis de 50.000 tn anuais de resíduos tóxicos para os que ainda non teñen resolto o seu destino. As escouras e outros resíduos da incineración e do proceso de elaboración de combustíbel tamén constituen resíduos perigosos. Segundo dados do próprio proxecto, xerarán-se unhas 85.000 toneladas anuais de resíduos perigosos, de tal forma que a incineración lixo xera tantos resíduos perigosos como o conxunto da indústria galega, excluida a fabricación de alumínio.

9. A SOCIEDADE GALEGA, CADA VEZ MÁIS CONCIENCIADA, REQUERE SOLUCIÓNS ECOLÓXICAS
Galiza ten unha sociedade cada vez máis concienciada e máis esixente dunha xestión ecolóxica. A aparición con maior frecuéncia de problemas como os dos alimentos belgas contaminados con dioxinas ou o leite de granxas de vacuno en Holanda e Francia fará que aumente a preocupación social polo meio ambiente e a saude. Ningún concello que se limite á facer a xestión que SOGAMA lle propón poderá recibir o recoñecimento dos sectores da sociedade minimamente concienciados coa conservación do ambiente e a prevención dos riscos sanitários.

10. HOXE É POSÍBEL ABANDONAR A INCINERACIÓN: OS CONCELLOS GALEGOS TEÑEN A PALABRA
Depois de que algúns concellos teñan rompido co monopolio de SOGAMA na anterior lexislatura, na actualidade os concellos contan cunha boa parte do camiño percorrido para acadar unha xestión ecolóxica do lixo. Na situación de crispación que se vivia na Galiza nestes últimos anos, foi esperanzador ver como os proxectos ecolóxicos de xestión do lixo (Morrazo, Barbanza, A Coruña...) saian adiante sen oposición cidadá de tipo algún, un dato máis que demostra a decantación cidadá a favor da reciclaxe. Coa cidadania a favor e con alternativas economicamente máis competitivas, os xestores municipais non poden seguir pechando os ollos ante o problema dos vertedeiros incontrolados e da inineración de SOGAMA.